De lijst die je in gedachten hebt, hangt zelden in de winkel. Je hebt een tekening van 32 bij 47 centimeter, een poster die net iets te breed is, of je wilt een kleur die nergens te krijgen is. Dan kom je al snel uit bij zelf zagen. Hieronder staat hoe dat gaat, wat je ervoor nodig hebt en op welk moment een kant-en-klare lijst gewoon verstandiger is.
Wat er op tafel ligt voordat je begint
Een fotolijst bestaat uit minder onderdelen dan je zou denken. Je hebt lijstlatten nodig, vier stukken hout met een sponning aan de achterkant, die groef waar het glas en je werk in vallen. Verder houtlijm, een verstekbak met een fijne zaag of een verstekzaag, en iets om de hoeken mee aan te drukken terwijl de lijm pakt. Een spanband om de hele lijst heen werkt beter dan losse klemmen, omdat die alle vier de hoeken tegelijk dichtduwt.
Daarnaast glas of plexiglas op maat, een achterwand van hardboard van ongeveer drie millimeter, buigclips of kleine kopspijkertjes om die achterwand vast te zetten, en een ophangoog met draad. Schuurpapier van korrel 180 tot 240 maakt de hoeken netjes voordat je beitst of verft.
De lat bepaalt de rest. Kijk voordat je koopt naar de diepte van de sponning en tel op wat erin moet: het glas, een eventuele passe-partout, je werk zelf en de achterwand. Komt dat samen op zeven millimeter en is de sponning vijf millimeter diep, dan sluit de achterkant niet en zit je achteraf te frutselen met clips die niet pakken.
Meten en zagen op verstek
Hier gaat het het vaakst mis, en bijna altijd op dezelfde manier. Je meet je foto, zaagt vier latten van die lengte en komt erachter dat de lijst te klein is. De maat die telt is de binnenmaat, de opening van de sponning, en die maak je aan elke kant ongeveer twee millimeter groter dan je werk. Dan valt het erin zonder te klemmen en zonder dat er licht tussen staat.
De buitenlengte van elke lat is dus die binnenmaat plus twee keer de breedte van de lat. Teken de maten af op de achterkant van de lat, aan de sponningzijde, want dat is de korte kant van het verstek. Zaag alle vier de stukken onder vijfenveertig graden en leg ze daarna op tafel in de vorm van de lijst.
Controleer dan twee dingen. De stukken die tegenover elkaar komen moeten tot op een halve millimeter even lang zijn, anders krijg je nooit een rechte hoek. En houd rekening met de dikte van het zaagblad: als je vier latten uit één lange lat zaagt, verdwijnt er per snede een paar millimeter hout. Zaag daarom ruimer dan je nodig denkt te hebben.
Lijmen zonder dat de hoeken verschuiven
Leg de lijst eerst droog in elkaar, zonder lijm. Passen de hoeken niet helemaal, schuur de verstekvlakken dan voorzichtig bij op een vlak stuk schuurpapier. Dat is sneller dan opnieuw zagen en je haalt er net de laatste speling uit.
Smeer daarna op allebei de vlakken van elke hoek een dunne laag houtlijm. Verstek is kopshout en dat zuigt lijm op, dus een laagje dat je direct weer dichtsmeert werkt beter dan één dikke klodder. Zet de spanband eromheen, trek hem aan en meet de twee diagonalen van hoek tot hoek. Zijn die even lang, dan staat de lijst haaks. Verschillen ze, tik dan een hoek bij voordat de lijm begint te trekken.
Veeg uitgeperste lijm meteen weg met een vochtige doek, want opgedroogde lijm neemt geen beits aan en blijft als lichte vlek zichtbaar. Na een uur kun je de band eraf halen, maar de verbinding is pas na een dag op sterkte. Wil je het steviger, zet er dan vanaf de buitenkant een dun spijkertje of een lamello in elke hoek. Bij lijsten boven de zestig centimeter is dat geen overbodige luxe, omdat het gewicht van glas aan de hoeken trekt.
Glas, plexiglas of helemaal niets
Glas van twee millimeter is de standaard en ziet er het mooist uit, maar het weegt. Een ruit van zestig bij tachtig centimeter voelt in de winkel licht aan en hangt daarna jarenlang aan twee schroefjes in je muur. Boven ongeveer zeventig centimeter is plexiglas daarom een rustiger keuze. Het is een stuk lichter, het breekt niet in scherven en je kunt het zelf op maat zagen.
Plexiglas heeft twee nadelen die je van tevoren moet weten. Het krast makkelijker, dus poets het nooit droog af. En het laadt zich statisch op, waardoor het losse deeltjes aantrekt. Voor een foto of een poster maakt dat niets uit, maar bij houtskool, pastel of krijt trekt het de losse pigmenten van het papier af. Daar hoort glas voor.
Hang je het werk op een plek waar de zon komt, kijk dan naar uv-werend materiaal. Dat is duurder, maar het is het enige wat verkleuren echt afremt. Je kunt het glas ook weglaten, bijvoorbeeld bij een canvas of een stevige print. Dan heb je alleen een lijst om het werk heen en geen reflecties, maar ook geen bescherming tegen vingers en stof.
Een passe-partout snijden
De kartonnen rand om een foto doet meer dan je verwacht. Hij geeft het werk lucht, hij houdt het papier van het glas af zodat er geen condens tegenaan komt, en hij maakt een kleine foto groot genoeg voor een stevige lijst. Gebruik zuurvrij karton, want gewoon karton wordt in een paar jaar bruin langs de randen en dat trekt in je foto.
De opening snijd je aan elke zijde drie tot vijf millimeter kleiner dan je werk, zodat het karton de randen vasthoudt. Snijden gaat met een passe-partoutsnijder die onder een schuine hoek werkt, langs een stevige snijliniaal, in één doorgaande beweging. Een rechte snede met een gewoon mes kan ook, maar die schuine rand is precies wat een lijst er afgemaakt uit laat zien.
Maak de ondermarge iets breder dan de bovenmarge, een centimeter of twee. Optisch lijkt een passe-partout met vier gelijke randen namelijk naar beneden te zakken. Durf je het snijden niet aan, dan snijdt een lijstenmakerij er een voor je op maat, en dat is een van de weinige onderdelen die je beter kunt uitbesteden dan twee keer verprutsen.
Dichtmaken en ophangen
Leg de stapel in de goede volgorde in de lijst: eerst het glas, dan de passe-partout, dan je werk, dan de achterwand. Zet het werk vast aan de passe-partout met een scharniertje van zuurvrije tape aan de bovenkant, en plak het nooit rondom vast. Papier zet uit en krimpt met het weer, en als het aan vier kanten vastzit, gaat het bollen.
De achterwand zet je vast met buigclips of met kleine kopspijkertjes die je schuin in de sponning drukt. Wil je er later nog bij kunnen, neem dan clips. Voor het ophangen zet je twee ophangogen op ongeveer een kwart van de hoogte vanaf de bovenkant, aan de binnenkant van de zijlatten, en daartussen een draad die je niet strak spant. Bij een kleine lijst volstaat één zaagtandophanger in het midden.
Hang het werk zo dat het midden op ongeveer honderdvijfenveertig centimeter hangt. Dat is de hoogte waarop musea hun werk hangen en het komt neer op ooghoogte van iemand die staat. Weegt de lijst meer dan een paar kilo, boor dan een plug in de muur, want een spijker in het stucwerk houdt dat op den duur niet.
Wat zelf maken je oplevert en wat het kost
Tel voor een eerlijke vergelijking alles op wat in de lijst gaat zitten. De meters lijstlat die je nodig hebt, het glas of plexiglas op maat, het zuurvrije karton en de achterwand. Daar komt de eerste keer gereedschap bij, want zonder verstekbak, spanband en een fatsoenlijk snijmes wordt het niets. Dat gereedschap gebruik je daarna wel bij elke volgende lijst, dus hoe meer lijsten je maakt, hoe gunstiger het uitvalt.
Daartegenover staat wat je ervoor terugkrijgt. Je kunt elke maat maken, ook die 32 bij 47 waar niets voor bestaat. Je kiest je eigen hout en je eigen afwerking. En het maken zelf is voor veel mensen het halve plezier, zeker als de lijst bedoeld is als cadeau.
Ter vergelijking, een kant-en-klare lijst uit onze wissellijsten kost 20 euro voor A4 en 69,99 euro voor de grootste maat van 90 bij 70 centimeter. Daar zit het glas al in, de maten kloppen en er hoeft niets gezaagd te worden.
Wanneer een kant-en-klare lijst gewoon wint
Zelf maken loont als de maat bijzonder is, als je het leuk vindt of als je er meerdere achter elkaar maakt. Het loont zelden voor één standaardmaat. Een A4-tekening, een foto van 60 bij 80 of een poster van 90 bij 70 past in een lijst die al bestaat, en tegen de tijd dat je het glas op maat hebt laten snijden ben je er met kopen sneller en vaak goedkoper vanaf.
Er is nog een reden om naar een bestaande lijst te kijken, en die heeft met wisselen te maken. Een wissellijst klapt aan de voorzijde open, dus je haalt de tekening eruit zonder de lijst van de muur te nemen en zonder clips los te wrikken. Wie elke maand een nieuwe kindertekening ophangt, merkt dat verschil elke keer. Een lijst die je zelf lijmt en dichtspijkert is daar nu eenmaal minder geschikt voor.
Kijk ook naar het materiaal. Avalo heeft de diepe lijsten in aluminium, in hout en in zwart gelakt mdf, en voor tekeningen op A4 in zwart of wit. Dat scheelt je het beitsen en lakken, en een aluminium profiel krijg je thuis sowieso niet gezaagd zonder het juiste blad.
Een baklijst maken is een ander karwei
Wil je geen foto maar iets met dikte inlijsten, een medaille, een verzameling pins of een shirt, dan heb je een baklijst nodig. Dat is een lijst met een diepe bak tussen het glas en de achterwand, zodat het object er los in staat en het glas er niet op drukt. Zelf maken kan, maar je bouwt dan feitelijk twee lijsten in elkaar: een gewone lijst en daarachter een opstaande rand die de diepte maakt.
Lastig daaraan is dat alles wat scheef staat meteen opvalt, omdat je door het glas heen de zijkanten van de bak ziet. Bovendien moet het object in de lijst blijven hangen zonder lijm, want juist bij verzamelstukken wil je niets permanent vastzetten.
Gaat het specifiek om een shirt, dan staat in ons artikel wat een voetbalshirt inlijsten kost wat je aan maten en manieren van bevestigen nodig hebt. En wie liever niet bouwt, vindt de kant-en-klare diepe lijsten bij de wissellijsten.
Veelgestelde vragen over zelf een fotolijst maken
Hoe maak ik zelf een fotolijst?
Je bepaalt eerst de binnenmaat door bij je werk aan elke kant twee millimeter op te tellen. Daarna zaag je vier lijstlatten op verstek onder vijfenveertig graden, lijm je ze en zet je er een spanband omheen tot de diagonalen even lang zijn. Laat de lijm een dag drogen, leg daarna het glas, de passe-partout en je werk erin en zet de achterwand vast met clips. Reken op een dagdeel inclusief wachten op de lijm.
Hoe maak je zelf een baklijst?
Je maakt eerst een gewone lijst en zet daarachter een tweede, opstaande rand die de diepte geeft. De diepte bepaal je op het dikste punt van wat erin moet, plus een halve centimeter lucht zodat het glas er niet op drukt. Werk de binnenkant van die rand netjes af, want je kijkt er door het glas tegenaan. Een objectje dat los in de bak staat, zet je vast met een paar steekjes garen door de achterwand in plaats van met lijm.
Welk hout gebruik je voor een fotolijst?
Kant-en-klare lijstlatten met een gefreesde sponning zijn het makkelijkst, omdat de groef er al in zit. Werk je met gewoon hout, neem dan iets dat stabiel is en niet snel scheluw trekt, zoals vuren, grenen of lindehout, en frees of zaag de sponning er zelf in. Hardhout is mooier maar zwaarder, wat weer meegerekend moet worden bij het ophangen.
Wat kost het om zelf een fotolijst te maken?
Dat hangt vooral af van de maat en van het glas. Tel de meters lijstlat op, plus glas of plexiglas op maat, zuurvrij karton en een achterwand. De eerste lijst is altijd het duurst, omdat je dan ook de verstekbak, de spanband en het snijmes koopt. Voor een standaardmaat kom je met een kant-en-klare lijst meestal lager uit, zeker als je de uren meetelt.
Wanneer kun je beter een kant-en-klare lijst kopen?
Als je werk in een bestaande maat past, als je het snel af wilt hebben, of als je de inhoud regelmatig wilt wisselen. Bij A4, 60 bij 80 en 90 bij 70 centimeter hoef je niets te bedenken. Zelf maken wordt pas interessant bij een maat die niet bestaat, bij een specifieke kleur of afwerking, of als je het maken zelf leuk vindt.
